การป้องกันควบคุมโรคไข้หวัดนก

ไข้หวัดนกที่ระบาดเมื่อ 2 ปีก่อนหน้านี้ได้กลับมาระบาดอีกครั้ง การแพร่กระจายของเชื้อโรคได้กระจายไปทั่วโรคทำให้เกิดการตระหนกไปทั่วโลก หลายๆประเทศได้มีการเตรียมแผนปฏิบัติการทั้งก่อนเกิดการระบาดและขณะระบาด สำหรับประเทศไทยก็มีการจัดการร่างแผนการแก้ไข แต่เนื่องจากประสบการณ์ในการควบคุมโรคครั้งแรกล่าช้าทำให้เชื้อกระจายทั่วประเทศ ไทยคงได้ประสบการณ์จากการควบคุมไข้หวัดนกและไข้หวัดซาร์เพื่อควบคุมการแพร่ระบาดของไข้หวัดนก สำหรับประชาชนคนไทยคงจะต้องเรียนรู้และช่วยตัวเองให้มากที่สุด ผู้เขียนได้รวบรวมข้อมูลที่คิดว่าจะเป็นประโยชน์ทั้งตัวเอง ครอบครัวและประเทศของเรา

เชื้อไข้หวัดนกคืออะไร avian influenza
เชื้อไข้หวัดนกเป็นเชื้อไวรัสโดยธรรมชาติจะติดต่อในนกเท่านั้น โดยเฉพาะนกป่า นกเป็ดน้ำจะเป็นพาหะของโรค เชื้อจะอยู่ในลำไส้โดยที่ตัวนกไม่มีอาการ เมื่อนกป่าเหล่านี้อพยพไปก็จะนำเชื้อนั้นไปด้วย เมื่อสัตว์อื่น เช่นไก่ เป็ด หมูเมื่อไก่หรือสัตว์เลี้ยงอื่นได้รับเชื้อไข้หวัดนกจะเกิดอาการสองแบบคือ

หากได้รับเชื้อชนิดไม่รุนแรง low pathogenic สัตว์เลี้ยงนั้นอาจจะมีอาการไม่มากและหายได้เอง
หากเชื้อที่ได้รับมีความรุนแรงมาก highly pathogenic ก็จะทำให้สัตว์เลี้ยงตายหมดโดยมากภายใน 2 วัน

คนจะติดเชื้อไข้หวัดนกจากนกหรือไม่
ยังไม่มีรายงานว่าคนติดไข้หวัดนกจากนก

ผลกระทบของการระบาดไข้หวัดนกในไก่ต่อสุขภาพของคน

การระบาดของเชื้อไข้หวัดนกH5N1ในไก่ ส่งผลต่อสุขภาพของคนสองประการได้แก่

มีการติดเชื้อไข่หวัดนกจากไก่สู่คนซึ่งทำให้มีผู้เสียชีวิตหลายคนจากการระบาดครั้งที่แล้ว
การกลายพัยธ์ของเชื้อH5N1ซึ่งอาจจะทำให้เกิดการติดเชื้อจากคนสู่คนเกิดการระบาดไปทั่วโลก

ประกาศระทรวงสาธารณสุข
เรื่อง คำแนะนำสำหรับประชาชนในการป้องกันโรคไข้หวัดนก
ฉบับที่ 1/2547

ตามที่ได้มีการระบาดของโรคไข้หวัดนก (Avian Infuluenza) เกิดขึ้นอีกครั้งหนึ่ง หลังจากที่การระบาดในช่วงต้นปี 2547 ที่ผ่านมาได้ถูกควบคุมให้สงบไปก่อนหน้านี้แล้วนั้น กระทรวงสาธารณสุขขอให้ข้อมูลความรู้และคำแนะนำแก่ประชาชนเพิ่มเติม เพื่อเป็นประโยชน์ในการป้องกันตนเองและบุตรหลานให้ปลอดภัยจากโรคไข้หวัดนก ดังนี้

1. กระทรวงสารธารณสุขได้อาศัยอำนาจตามความในมาตรา 5 และมาตรา 22 แห่งพระราชบัญญัติโรคติดต่อ พ.ศ.2523 ประกาศให้โรคไข้หวัดใหญ่ ซึ่งรวมถึงโรคไข้หวัดใหญ่ที่ติดต่อมาจากสัตว์ เป็นโรคติดต่อต้องแจ้งความ (ประกาศ ณ วันที่ 26 มกราคม 2547 ลงในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 121 ตอนพิเศษ 28 ง เมื่อวันที่ 10 มีนาคม 2547)

2. จากสถานการณ์การระบาดของโรคไข้หวัดนกในขณะนี้ กระทรวงสาธารณสุขได้ประสานงานกับกรมปศุสัตว์อย่างใกล้ชิด เพื่อเฝ้าระวังและป้องกันไม่ให้มีการแพร่เชื้อจากสัวต์ปีกมาสู่คน จึงประกาศห้ามไม่ให้นำไก่ เป็ด หรือสัตว์ปีกอื่นที่ป่วยหรือตายด้วยโรคนี้ รวมทั้งไข่ออกมาจำหน่ายในท้องตลาดอย่างเด็ดขาด

3. โรคไข้หวัดนกเป็นโรคติดต่อของสัตว์ปีก เกิดจากเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ชนิดเอ สัตว์ปีกทุกชนิดเป็นโรคนี้ได้ โดยนกน้ำ นกชายทะเล และนกป่าที่ติดเชื้อมักไม่แสดงอาการป่วย แต่สามารถแพร่เชื้อทำให้เกิดการระบาดในฝูงสัตว์ปีกทุกชนิด ทั้งในฟาร์ม ตามบ้านเรือน รวมทั้งนกในธรรมชาติได้ ประชาชนทุกคนควรช่วยกันป้องกันการระบาดของโรคไข้หวัดนก โดยการป้องกันไม่ให้นกและสัตว์พาหะอื่น ๆ เข้ามาในฟาร์ม รักษาความสะอาดและสุขาภิบาลภายในฟาร์มอย่างเข้มงวด เพื่อป้องกันการแพร่เชื้อเข้ามาในฟาร์ม ควรใช้นำยาฆ่าเชื่อตามยานพาหนะ อุปกรณ์ รวมทั้งระมัดระวังผู้ที่เข้าออกฟาร์ม และไม่นำวัสดุ อุปกรณ์จากพื้นที่ระบาดมาใช้

4. ผู้ป่วยจะมีอาการคล้ายไข้หวัดใหญ่ คือ เริ่มจากมีไข้สูง หนาวสั่น ปวดศีรษะ ไอ เจ็บคอ มีน้ำมูก ปวดเมื่อยเนื้อตัว อ่อนเพลีย ผู้ป่วยที่เป็นเด็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้มีโรคประจำตัวอาจป่วยรุนแรง เกิดอาการหายใจลำบาก หรือ หอบ เนื่องจากปอดอักเสบ และอาจมีอาการระบบหายใจล้มเหลวอย่างรวดเร็วกระทั่งเสียชีวิตได้ โดยมีระยะเวลาป่วยนาน 5-13 วัน

อัตราป่วยตายสูงถึงร้อยละ 70 หากมีอาการป่วยคล้ายโรคไข้หวัดใหญ่ และอยู่ในพื้นที่มีโรคไข้หวัดนกระบาด หรือมีประวัติจับต้องสัวต์ปีก ไห้รีบไปพบแพทย์ ผู้ป่วยต้องได้รับยาต้านไวรัสภายใน 48 ชั่วโมง จึงจะให้ผลการรักษาที่ดี ทั้งนี้กระทรวงสาธารณสุขได้จัดเตรียมยาต้ายไวรัสไว้ที่โรงพยาบาลศูนย์และโรงพยาบาลทั่วไปทุกแห่งทั่วประเทศแล้ว

5. ตามปกติโรคนี้ติดต่อมายังคนได้ไม่ง่ายนัก แต่คนที่สัมผัสใกล้ชิดกับสัตว์ปีกที่ป่วยหรือตายด้วยโรคนี้อาจติดเชื้อได้ เชื้อไวรัสที่อยู่ในน้ำมูก น้ำลาย และมูลของสัตว์ป่วยอาจติดมากับมือ และเข้าสู่ร่างกายคนทางเยื่อบุของจมูกและตา การสอบสวนโรคในช่วงต้นปีพบว่า ผู้ป่วยโรคไข้หวัดนกเกือบทั้งหมดมีประวัติชัดเจนว่าในช่วง 7 วันก่อนป่วย มีประวัติสัมผัสโดยตรงกับสัตว์ปีกที่ป่วยหรือตาย บางรายมีประวัติสัมผัสสิ่งแวดล้อมที่ปนเปื้อนเชื้อในพื้นที่ที่เกิดโรคระบาด ไม่พบการติดเชิ้อจากการบริโภคเนื้อสัตว์ปีกหรือไข่ที่ปรุงสุก ดังนั้นประชาชนทั่วไปยังคงรับประทานไก่ ไข่ ที่ปรุงสุกได้อยางปลอดภัย โรคไข้หวัดนกต่างจากโรคไข้หวัดใหญ่ คือ ไข้หวัดใหญ่แพร่ติดต่อจากคนสู่คน แต่ในปัจจุบันยังไม่พบผู้ป่วยไข้หวัดนกที่ติดต่อจากคนสู่คน

6. เนื่องจากเด็กมักมีนิสัยชอบเล่นคลุกคลีกับสัตว์เลี้ยงรวมทั้งไก่และนก และหากติดเชิ้อไข้หวัดนกมักป่วยรุนแรง ดังนั้นในช่วงที่มีโรคระบาดในสัตว์ปีก หรือมีไก่ เป็ดตายมากผิดปกติ ขอให้พ่อ แม่ ผู้ปกครองเอาใจใส่ระมัดระวังดูแลเด็กอย่างใกล้ชิด และเตือนไม่ให้เด็กจับอุ้มไก่หรือนก หรือจับต้องซากสัตว์ปีกที่ตาย และต้องฝึกสุขนิสัยที่ดีให้แก่เด็ก โดยเฉพาะการล้างมือบ่อย ๆ ซึ่งจะช่วยป้องกันไม่ให้นำเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายได้

7. สัตว์ปีกที่ตายผิดสังเกต อาจมีสาเหตุมาจากโรคระบาดหลายโรครวมทั้งโรคไข้หวัดนก หรืออาจเกิดจากสาเหตุอื่น เช่น ถูกวางยาเบื่อ ผู้ที่พบเห็นควรโทรศัพท์แจ้งให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบหาสาเหตุ ในเขตกรุงเทพมหานคร แจ้งที่ฝ่ายสิ่งแวดล้อม สำนักงานเขตที่พบเหตุ หรือจ้งกรมปศุสัตว์ โทร.0-2653-4930 หรือ 0-2653-4444 ต่อ 5012 หรือ 5213 หรือ ต่างจังหวัด แจ้งเจ้าหน้าที่ปศุสัตว์ เทศบาล อบต. หรือ ศูนย์บริการและถ่ายทอดเทคโนโลยีการเกษตร

8. กรณีที่ต้องกาเก็บซากสัตว์เพื่อทำลายหรือส่งตรวจชันสูตรหาสาเหตุการตาย ต้องไม่จับซากสัตว์ด้วยมือเปล่า ควรสวมถุงมือยาง ถ้าไม่มีอาจใช้ถุงพลาสติกหนา ๆ สวมมือ ให้ใส่ซากสัตว์ลงในถุงพลาสติก รัดปาดถุงให้แน่น และต้องรีบนำไปเผาหรือฝัง หากใช้วิธีฝัง ที่ฝังต้องห่างจากบ่อน้ำหรือแหล่งน้ำธรรมชาติอย่างน้อย 30 เมตร ควรฝังซากให้ลึกอย่างน้อย 1 เมตร แล้วโรยปูนขาวหรือราดน้ำยาฆ่าเชื้อ หรือาจใช้น้ำเดือดราดที่ซากก่อนกลบดินทับให้แน่น ส่วนถุงมือ อุปกรณ์ เสื้อผ้า ควรนำไปทำความสะอาดด้วยน้ำผงซักฟอก และผึ่งกลางแดดจัดให้แห้ง เสร็จแล้ต้องรีบล้างมือ หรืออาบน้ำชำระร่างกายด้วยน้ำและสบู่ทันที

หากต้องการข้อมูลเพิ่มเติม สามารถสอบถามได้จากเจ้าหน้าที่สาธารณสุข ปศุสัตว์เทศบาล อบต. ศูนย์บริการและถ่ายทอดเทคโนโลยีการเกษตร และอาสาสมัครสาธรณสุขทั่วประเทศ ในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล โปรดโทรศัพท์สอบถามที่ศูนย์ปฏิบัติการ กรมควบคุมโรคหมายเลข 0-2590-3333 แบะค้นหาข้อมูลได้จากเว็บไซด์ของกระทรวงสาธารณสุขที่ www.moph.go.th

ประกาศ ณ วันที่ 20 กรกฎาคม พ.ศ.2547

นางสุดารัตน์ เกยุราพันธุ์
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข


Realated Link : กรมควบคุมโรค